Als-dan-regels: zo maak je van je tradingplan een reflex
Waarom een regel in de vorm 'als dit gebeurt, dan doe ik dat' beter standhoudt dan een goed voornemen, wat onderzoek erover zegt en hoe je hem opschrijft.
Een als-dan-regel koppelt een concrete situatie aan een concrete handeling, bijvoorbeeld: als mijn stop geraakt is, dan sluit ik het platform voor de rest van de dag. Onderzoek naar zulke plannen laat zien dat mensen er hun voornemens vaker mee uitvoeren dan met alleen een doel. Het onderzoek gaat niet specifiek over traden, maar het mechanisme past precies bij het moment waarop traders afwijken.
Het verschil tussen een voornemen en een regel
"Ik wil gedisciplineerder traden" is een doel. Het zegt wat je wilt, maar niet wat je doet op het moment dat het erop aankomt. En dat moment komt meestal op een slecht uur: net na een verlies, als de koers hard beweegt, of als je eigenlijk geen tijd hebt.
Psycholoog Peter Gollwitzer maakte daar onderscheid in. Een doelintentie zegt: ik wil Z bereiken. Een implementatie-intentie, in het Nederlands vaak een als-dan-plan genoemd, zegt: als situatie Y zich voordoet, dan doe ik X. Je legt dus vooraf vast wanneer, waar en hoe je handelt (Gollwitzer, 1999).
Het idee erachter is simpel. Wie de situatie vooraf benoemt, herkent hem sneller als hij zich voordoet. En wie de handeling vooraf kiest, hoeft op dat moment niet meer na te denken over wat hij gaat doen. De beslissing is al genomen, op een rustig moment.
Wat zegt het onderzoek?
In 2006 bundelden Gollwitzer en Paschal Sheeran de resultaten van 94 onafhankelijke toetsen in één meta-analyse. Mensen die naast hun doel een als-dan-plan maakten, haalden hun doel vaker dan mensen met alleen een doel. Het gemiddelde effect was middelgroot tot groot (d = 0,65) (Gollwitzer en Sheeran, 2006).
Interessant voor traders is waar zulke plannen volgens die analyse bij helpen. Niet alleen bij beginnen aan iets, maar ook bij het afschermen van een doel tegen ongewenste invloeden, en bij het loslaten van een koers die niet werkt. Dat laatste is precies wat een stop loss van je vraagt.
Twee kanttekeningen. Het onderzoek gaat over doelen in het algemeen, niet specifiek over traden. En een gemiddeld effect over veel studies zegt niets zekers over jou. Het is een reden om het te proberen en in je journal te meten, geen garantie dat het werkt.
Hoe ziet een als-dan-regel eruit bij traden?
Een goede regel heeft een situatie die je zonder twijfel herkent, en een handeling die je zonder nadenken kunt uitvoeren. Een paar voorbeelden:
- Als mijn stop loss geraakt is, dan schrijf ik eerst twee regels in mijn journal voordat ik naar een nieuwe setup kijk.
- Als ik twee verliezen op een dag heb, dan sluit ik het platform tot morgen.
- Als ik een beweging zie die al begonnen is, dan zet ik een prijsalarm op het niveau uit mijn plan in plaats van in te stappen.
- Als de koers richting mijn stop beweegt, dan haal ik mijn handen van de muis en kijk ik pas weer bij het volgende vaste moment.
- Als ik twijfel of een setup in mijn plan staat, dan staat hij er niet in.
Zie je het patroon? De situatie is concreet en meetbaar. De handeling is klein en meteen uit te voeren. "Als ik me gefrustreerd voel, dan blijf ik rustig" werkt minder goed, omdat je frustratie pas herkent als je al aan het handelen bent, en omdat "rustig blijven" geen handeling is.
Zo schrijf je je eigen regel
- Zoek in je journal het moment waarop je het vaakst afwijkt van je plan. Kijk naar de kolom regel gevolgd en naar wat er vlak daarvoor gebeurde.
- Beschrijf dat moment zo concreet dat je het op een checklist kunt afvinken: een aantal verliezen, een tijdstip, een soort beweging.
- Kies één handeling die je op dat moment doet. Hoe kleiner, hoe beter: een regel schrijven, een scherm sluiten, een alarm zetten.
- Schrijf de regel op, letterlijk als "Als ..., dan ...". Zet hem op een plek waar je hem ziet als je tradet.
- Noteer in je journal elke keer dat de situatie zich voordeed en of je de regel volgde. Na een paar weken zie je of hij helpt.
Een regel die je vooraf opschrijft, hoeft op het moment zelf niet meer bedacht te worden.
Waarom dit past bij de valkuilen
Bijna elke valkuil op deze site draait om hetzelfde moment: je weet wat je plan zegt, en op het moment zelf wint je gevoel. Bij revenge trading is dat het moment na een verlies. Bij FOMO is dat een beweging die al loopt. Bij discipline is het elke keer dat een regel als een suggestie gaat voelen.
Een als-dan-regel neemt dat moment over. Niet door je gevoel weg te nemen, maar door de beslissing naar voren te halen, naar een moment waarop je wel rustig bent. Of het bij jou werkt, zie je niet aan dit artikel maar aan je eigen cijfers. Houd daarom bij hoe vaak je de regel volgde, in een trading journal.
Hoort bij de valkuil discipline: je regels voelen als suggesties zodra het tegenzit.
Veelgestelde vragen
Hoeveel als-dan-regels heb ik nodig?
Begin met één of twee, voor de momenten waarop je het vaakst afwijkt. Je journal laat zien welke momenten dat zijn. Een lange lijst onthoud je op het moment zelf niet.
Is een als-dan-regel hetzelfde als een tradingplan?
Nee. Je tradingplan zegt wat je doet: welke setups, welk risico, welke markten. Een als-dan-regel beschermt een stukje van dat plan op het moment dat het moeilijk wordt, bijvoorbeeld na een verlies of bij een snelle beweging.
Bronnen
- Gollwitzer, P. M. (1999). Implementation intentions: Strong effects of simple plans. American Psychologist, 54(7), 493-503. doi.org/10.1037/0003-066X.54.7.493
- Gollwitzer, P. M. en Sheeran, P. (2006). Implementation intentions and goal achievement: A meta-analysis of effects and processes. Advances in Experimental Social Psychology, 38, 69-119. doi.org/10.1016/S0065-2601(06)38002-1
Educatie over gedrag bij traden, geen beleggingsadvies en geen psychologische hulp. Onderzoek gaat over groepen; wat het voor jou betekent, zie je pas in je eigen journal.
Het journal en de lessen staan klaar
In de gratis community van de makers van deze site, op Skool, staat het trading journal met de lessen erbij: hoe je het invult, hoe je je weekreview doet en waar je met je vragen terecht kunt.
- Gratis account op Skool
- Journal en lessen op één plek
- Vragen stellen aan andere traders